رسوم عزاداری مردم شهرهای مختلف ایران در محرم


رسوم عزاداری مردم شهرهای مختلف ایران در محرم - تصویر 1

برگزاری مراسم عزاداری برای اهل بیت(ع) و به ویژه امام حسین (ع) در ماه محرم به نوعی ریشه در فرهنگ ایرانیان پیدا کرده است؛ مراسمی که نه تنها رنگ کهنگی به خود نگرفته اند بلکه مفهوم پیروزی خون بر شمشیر را عینیت بخشیده اند.


به هر حال عزاداری سیدالشهدا(ع) و یاران و خاندانش، تضمین کننـده زنده بودن پیام عاشـورا در طول اعصار و قرون اسـت. در کشورمان مراسم عزاداری در سوگ شهادت سالار شهیدان و یاران باوفایش از چند روز مانده به ماه محرم شروع می شود و مردم ایران آیین های متفاوتی را در دیار خود به این منظور برگزار می کنند. هرکدام از آیین های محرم قدمت و مفهوم خاصی دارد و نشانه ای از کوشیدن برای زنده نگه داشتن یاد حماسه حسینی است. در این مطلب به تعدادی از آیین های خاص چند شهر و دیار کشور به اختصاراشاره شده است. مشخص است که در این میان فقط تعدادی از آیین ها به انتخاب آورده شده و ممکن است مردمی از یک دیار آیین عزاداری مخصوص به خود را داشته باشند که در مطلب گنجانده نشده باشد. البته بسیاری از سنت های عزاداری نیز در بین شهرها و روستاهای کشور مشابه هستند.

 

برپایی تعزیه در دهلران


عزاداری زنان ایلام در عصر تاسوعا با بیش از نیم قرن سابقه یکی از مهم ترین برنامه ها و سنت های ماه محرم این شهر است. زنان ایلامی در قالب دسته های منظم به سمت تکیه حضرت ابوالفضل (ع) و حسینیه سیدمحمد موسوی و هیأت بیت الزینب حرکت می کنند و در این مراسم عزاداران نذورات خود را بین جمعیت پخش می کنند و تا پاسی از شب عاشورا به عزاداری و سوگواری می پردازند. نمایش تعزیه در شهرستان دهلران هم با بیش از نیم قرن سابقه در صبح روز عاشورا با شرکت بیش از ۲۰۰نفر به اجرا در می آید. این آیین به قدری بین عزاداران حسینی مهم جلوه می کند که بسیاری از مردم هرساله از شهرستان ها و استان های همجوار ایلام برای تماشای آن خود را از یک روز قبل به شهر دهلران می رسانند تا جایی که بیش از ۵هزار نفر به تماشای این تعزیه ساعت ها ایستاده می مانند و سپس نماز ظهر عاشورا را در محل اجرای نمایش تعزیه اقامه می کنند. در نخستین جمعه ماه محرم یکی از برنامه های شاخص شهرستان آبدانان ایلام نیز در یک دهه اخیر،« شور حسینی» است. این مراسم در جوار بقعه شریف سیدیوسف واقع در بین شهرستان های آبدانان و دهلران برگزار می شود. مداحان برجسته کشوری و استانی با گویش های لری، کردی، فارسی و عربی به اجرای مرثیه خوانی در شور حسینی آبدانان می پردازند.

 

 

جغجغه زنی در انجدان اراک


یکی از مراسم منحصربه فرد در استان مرکزی در روز نهم محرم در محله پایین انجدان برگزار می شود. مردم این محله در این روز با آیین های سوگ و عزا به سمت محله بالا حرکت می کنند و درحالی که ابزاری چوبی و خراطی شده به نام جغجغه در دست دارند با نوای عزا به جای کوبیدن بر سینه، آن را به هم می کوبند. در این مراسم یک مرشد و رهبر نوحه های اصیل و خاصی را قرائت می کند. استان مرکزی قطب تعزیه کشور و مرکز این هنر در شهرستان تفرش است. در حال حاضر ۹۰گروه تعزیه خوان از سوی ارشاد اسلامی استان مرکزی شناسایی شده است.

 

 

طبق کشی در قزوین


طبق کشی یکی از سنت های خاص شهر قزوین است. طبق از جنس چوب با ارتفاع حدود۱/۵متر و قطر یک متر اســت و بیشتر قسمت های آن را آیینه کاری می کنند. عزاداران این طبق استوانه ای شکل را روی سر می گذارند و آن را حمل می کنند. در شهر قزوین در شب تاسوعا، همه دسته های عزاداری از مســاجد و تکایای خود به طرف امامزاده ســلطان سیدمحمد به راه می افتند و در آنجا تجمع می کنند و در شب عاشورا به سمت امامزاده حسین (شاهزاده حسین) می روند. همچنین مراســم نمادین خاکســپاری شهدای کربلا، یک مراســم کاملا زنانه قزوین است که هر سال در روز دوازدهم ماه محرم برگزار می شود؛ مراسمی که قزوینی ها به آن ســوم امام می گویند و در آن تمام زنان شهر بیل و کلنگ به دست، پیکرهای نمادین شهدای عاشورا را با خود تا مسجد یا حسینیه اصلی شهر حمل می کنند.

 

 

طوق بندان در شاهرود


پنجمین روز از ماه محرم هر سال در شهر شاهرود روز «یاعباس یاعباس» نامیده می شود. اعلام و شروع مراسم این روز در مسجد آقا با ذکر نام مقدس یا حسین (ع) به وسیله بزرگ تر مسجد آغاز می شود. رسم طوق بندان نیز به این ترتیب برگزار می شود که کسی که طوقی را از اجدادش به ارث برده آن را آماده حمل می کند. این نشانه از ۳قسمت پایه چوبی، بدنه فلزی سینی مانند مشبک به شکل قلب و زبانه فولادی تشکیل می شود. در باور اهالی منطقه، این نشانه، نمادی از علم و بیرق علمدار واقعه کربلا حضرت ابوالفضل العباس(ع) است. بزرگ ترین و سنگین ترین طوق شهر طوق «بابا علی» نام دارد. اگر در هنگام حمل طوق به طور ناگهانی تیغه آن بر زمین بیفتد، بلافاصله گوسفندی را در همان محل قربانی می کنند. پس از جامه شدن همه طوق ها، در ساعت ۴بعدازظهر، عده ای از بزرگان تکیه ها درحالی که اشعار محتشم کاشانی را زمزمه می کنند در جلوی دیگر عزاداران به حرکت درمی آیند؛ در مقابل آنها بیرق سفیدی توسط یکی از خادمین تکیه بازار حمل می شود. این بیرق به حضرت عباس(ع) منتسب بوده و رنگ سفید آن از عزیمت آن حضرت برای آوردن آب و نه جنگ طلبی حکایت دارد. آیین سنتی شمع و چراغ هم از دیگر آیین های محرم در شاهرود است که خدام تکایا آن را برگزار می کنند. گفتنی است مراســم نخل گردانی در شهر شاهرود بیش ۱۵۰ســال قدمــت دارد. بزرگ ترین و قدیمی ترین نخل شاهرود به محله بیدآباد اختصاص دارد.

 

 

گل مالی لرها


عاشورای حسینی در خرم آباد با آداب و سنن دیرینه خود ازجمله زیباترین و پرشورترین آیین های اهالی این نقطه از سرزمین پهناور ایران است. گل، نماد عزاداری و ماتم است. به همین خاطر از چند روز مانده به عاشورا در استان لرستان عده ای جهت روشن کردن آتش در صبح عاشورا، هیزم جمع می کنند تا اگر در روز عاشورا برف و باران بارید و هوا سرد شد عزادارانی که درگِل می افتند از سرما حفظ شوند. صبح روز عاشورا قبل از طلوع آفتاب، با صدای آشنا و دلگیرانه ساز و دهل، جمعیت عزادار را به سوی میدان شهر فرا می خوانند. دسته دسته افراد سینه زن که از سر تا پا در گل غلت خورده اند، در میان دسته های عزادار سینه ۹زنان به سوی مرکز شهر حرکت می کنند. در این هنگام صدای فریادها و ناله های «هی رو هی رو» در خیابان ها و کوچه های شهر می پیچد و خبر از حادثه ای غمبار می دهد. این مراسم تا ظهر عاشورا ادامه دارد. مراسم چهل منبر یکی از رسوم خاص و منحصر به فرد خرم آباد است. در این مراسم که در روز تاسوعای حسینی برگزار می شود، زنان خرم آبادی به یاد اسارت حضرت زینب(س)، با پای برهنه و با نقابی بر صورت، از محله «باغ دختران» حرکت کرده و ۴۰شمع در خانه هایی که در آنها باز است، روشن می کنند. به خانه هایی که شمع در آنها روشن می شود، منبر گفته می شود.

 

 

در زنجان، فقط سینه زنی


زنجان شهر کوچکی است و جمعیت آن به ۵۰۰هزار نفر هم نمی رسد اما سال هاست که در عصر روز هشتم محرم به یاد سقای دشت کربلا چندین هزار عزادار از حسینیه اعظم به سوی امامزاده ابراهیم شهر حرکت می کنند که حتما تصاویرش را در تلویزیون دیده اید. در سال های اخیر بیش از ۲۰۰هزار نفر در این دسته شرکت کرده اند. علاوه بر اهالی شهر، جمعی از اهالی استان های آذری زبان همسایه، خود را به زنجان می رسانند تا در این آیین بی نظیر شرکت کنند. تعداد گوسفندهای نذری هم به حدی است که می توان حسینیه اعظم زنجان را دومین قربانگاه مسلمانان جهان پس از منا نامید. در این دسته نه علم کشی می کنند و نه از زنجیر زنی و طبل و دهل رایج در دسته های عزاداری خبری است. فقط سیل انسان های عزادار نوحه های سنتی و قدیمی را زمزمه می کنند و بر سر و سینه می زنند. مسجد حسینیه اعظم زنجان و گرمابه قدیمی آن در جنوبی ترین بخش بافت قدیمی شهر زنجان و در محله ای معروف به «سیدلر» واقع شده که به دروازه جنوبی شهر (دروازه قلتوق) مشرف است.

 

 

آیین سقاخوانی


شــهرونـدان نوش آبـاد، به منظور اســتقبال از کـــاروان حسینی آییــن سنتی مذهبی سقاخوانی را برپا می کنند. آیین ســنتی مذهبی سقاخوانی مردم این خطــه قدمتی بیش از یک قرن دارد و امروزه علاوه بر نوش آباد، گویی در شــهرهای همدان و اردبیل نیز برگزار می شود. آیین ســقاخوانی، از هجدهم ذی الحجه تــا شــب اول محــرم در مرکز هیأت حسینی اجرا می شود. در آخرین شب ذی الحجه با حرکت در کوچه ها و خیابان های شــهر، آغاز محــرم را به همگان اعلام می کنند. ســقاخوانی در صبح روز تاســوعا نیز انجام می شود. آغاز این مراسم از منزل یکی از سادات است که از بانیان اولیه سقاخوانی بوده اند. در این روز سقاخوانان یاد افرادی که محرم امسال در بینشان نیستند را گرامی می دارند.

 

 

شاخسی واخسی در مراغه


مراسم عزاداری از روز اول محرم در مراغه آذربایجان شرقی با تشکیل دسته های عزاداری موسوم به «شاخسی واخسی» آغاز می شود. این مراسم طی ۱۰شب متوالی صورت می گیرد و در روز تاسوعا و ظهر عاشورا به اوج خود می رسد. در صبح روز عاشورا اغلب مردم مراغه با رفتن به حسینیه حاج غفار به یاد بستن آخرین احرام امام حسین(ع) حوله سفید بر تن انداخته و در محله های قدیمی شهر مشغول به عزاداری می شوند. در این روز برخی از دستجات حسینی در قالب هنر شبیه خوانی اقدام به بازسازی صحنه بازگشت بی سوار ذوالجناح( اسب امام حسین(ع)) از میدان جنگ می کنند.

 

 

نخل گردانی در روستای کوهستانی نوا


روستای نوا در استان مازندران از جمله مناطق کوهستانی است که قدمت برگزاری مراسم نخل گردانی در آنجا مربوط به ۶۵۰ســال پیش اســت. آیین نخل گردانی در روستای نوا از هفتم محرم شروع شده وتا شب عاشورا حتی با وجود بارش برف ۲متری ادامه پیدا می کند. این در حالی است که نخل بیش از ۳۰۰کیلوگرم وزن دارد.

 

 

طاق شیدونه


مردم عزادار دزفول، در روز عاشورا طاقی با ۴ گلدسته را به حرکت درمی آورند که روی آن به سبک نقاشی های قهوه خانه ای، صحنه هایی از عاشورا به تصویر درآمده است. این طاق «شیدونه» نام دارد. شیدونه ها به بزرگانی که در روز تاسوعا نقش داشته اند، اختصاص دارد.

 

 

روضه خوانی کاشانی ها


در آخرین روز ماه ذی الحجه با ورود دسته های معروف به «چاووش عزا» به بازار شهر کاشان، مردم و کسبه از فرا رسیدن ماه محرم مطلع می شوند. بیشتر اعضای این دسته مداحان اهل بیت(ع) هستند که هر کدام در مسیر راه اشعاری را در رثای امام حسین(ع) و واقعه عاشورا می خوانند. با نگاهی به تاریخ عزاداری سنتی در کاشان و شهرهای همجوار آن، همچون نطنز، آران و بیدگل و اردستان به برخی آیین های سنتی ازجمله نخل گردانی و حمل خیمه گاه حسینی و شهدای کربلا برمی خوریم که در زمان آل بویه مرسوم بوده است. عزاداری های سنتی در شهر کاشان سابقه ای طولانی دارد، به طوری که سابقه برپایی عزاداری در چند هیأت به بیش از ۲قرن می رسد، مانند مجلس روضه خوانی بیت آیت الله مدنی. یک قرن هم از سابقه برپایی مجلس روضه خوانی در بیت آیت الله یثربی در مسجد حبیب ابن موسی(ع) می گذرد و مجلس روضه خوانی در مسجد «درب یلان» از طرف مرحوم حاج ارباب حسن تفضلی برپا می شود که از ۲ قرنی پیش از پدر وی به یادگار مانده و همه ساله برگزار می شود.مراسم طوق برداری در کاشان نیز ازجمله آداب مورد توجه اهالی این شهرستان است. زمان برداشتن طوق در کاشان معمولا در شب و روز عاشورا و شانزدهم محرم است.

 

 

واحدگیری بوشهری ها


آوای غم انگیز نوحه خوانی و نوازندگی سنج و دمام بوشهری ها در ماه محرم و صفر حکایت از دردها و غم های فراوان آنها دارد. سینه زنی در بوشهر و سایر شهرهای خطه جنوب باشکوه خاصی برگزار می شود. سینه زنی بوشهری به این صورت است که نوحه خوان در وسط می ایستد و بین ۵تا ۲۰حلقه انسانی دور او تشکیل می شود. سینه زن ها به صورت دایره ای می چرخند و حرکت پای آنان با نوای نوحه خوان هماهنگی دارد؛ صحنه هایی بسیار تماشایی و شور انگیز که هر بیننده ای را تحت تأثیر قرار می دهد. این نوع سینه زنی حالا از بوشهر به بقیه شهرهای جنوب هم راه یافته است. اوج اجرای سینه زنی، هنگام اعلام «واحد» توسط نوحه خوان است که در آخرین لحظات سینه زنی و دمام که دریای مواج سینه زنان در اوج هیجان و شور فرو رفته، پس از یک مکث کوتاه با صدای رسا می گوید «واحد» و گروه سینه زن یک صدا جواب می دهند «الله واحد» و نوحه خوان نوحه واحد را مطابق و مناسب با روز عزا می خواند. از قدیمی ترین محله های بوشهر که از قدیم الایام مردم آن به برپایی مراسم سوگواری سید و سالار شهیدان پرداخته اند، چهارمحل است که از شب های ابتدایی ماه محرم بیشتر بوشهری ها به آنجا می روند. در «شام غریبان» بوشهری ها درحالی که علم ها را به صورت خوابانده حمل می کنند با حرکت در معابر عمومی و اجتماع در مساجد، تکایا و حسینیه ها با خاموش کردن چراغ ها و در فضای تاریک در غم شهدای دشت کربلا و حالات خاندان رسول الله(ص) اشک ماتم می ریزند. کس��نی که برای دیدن عزاداری به بوشهر می روند، باید بدانند که آنجا غذاهایی که به صورت نذری پخته می شوند، بیشتر محلی هستند. در صبحانه، نان وآش بوشهری با سبزی و گوشت پخته و بین عزاداران پخش می شود. ناهار و شام هم بیشتر شکر پلو ( با شکر و زعفران) و قیمه بوشهری (با گوشت و نخود له شده) می پزند.

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه